مغز

دستگاه عصبی

جانوران پرسلولی برای ایجاد هم آهنگی بین اعمال سلول ها و اندام های مختلف بدن خود،نیاز به عوامل و دستگاه های ارتباطی دارند. دستگاه عصبی با ساختارو کار ویژه ای دارد در جهت ایجاد این هماهنگی به وجود آمده و تکامل حاصل کرده است خواص ویژه آن عبارت اند از تاثیر پذیری نسبت به محرک های خارجی ایجاد یک جریان عصبی که نماینده­ی تاثیر محرک است،هدایت جریان عصبی از یک نقطه دستگاه به نقطه دیگر و سر انجام انتقال آن از یک واحددیگر است.

تنظیم عصبی و انواع آن

فعالیت های عصبی جانوران به طور کلی در دو جهت انجام می شود:

1-    تنظیم فعالیت های درونی بدن

2-    تنظیم موقعیت جانور نسبت به محیط خارجی

ساختار و کار نورونها

نورونها پیام های عصبی را به بافت ها و اندام های بدن، مانند ماهیچه ها،غده ها و نیز نورون های دیگر می فرستند و از این طریقبا آنها ارتباط برقرار می کنند نورون ها انواع گوناگونی دارند.

رشته ای که از جسم سلولی نورون ها بیرون زده اند به دونوع اند: دندریت و آکسون

دندریت ها پیام را دریافت می کنند و به جسم سلولی می آورند آکسون پیام عصبی را از جسم سلولی تا انتهای خودهدایت می کند. انتها آکسون را پایانه آکسون می نامند.  پیام عصبی از محل پایانه­ی آکسون از یک نورون به نورون یا یک سلول دیگر انتقال می یابد.

نورون های میلین دار.

بسیاری از نورون ها را لایه ای از جنس غشا(پروتئین و فسنولیپید) به نام غلاف میلین پوشانده است.

میلین رشته های آکسون و دندریت را عایق بندی می کند. میلین را سلول های پشتیبان که آکسون و دندریت را احاطه کرده اند تولید می کنند. میلین باعث می شود که  پیام عصبی در آکسون ها و دنیت ها سریع تر حرکت کنند. غلاف میلین در قسمت هایی از رشته قطع می شود که به این قسمت ها گره های رانویه می گویند. هدایت پیام عصبی در رشته های دارای میلین سریع تر است.

نورون از نظر عمل به سه نوع اند:

1-    نورون های حسی: اطلاعات را ازاندام های حسی مانند پوست به مغز و نخاع می رسانند

2-    نورون های حرکتی: فرمان های مغز و نخاع را به ماهیچه و اندام های دیگر می برند.

3-    نورون های رابط: بین نورون های حسی و حرکتی ارتباط برقرار می کنند.

فعالیت نورون: بین دوسوی غشای نورون اختلاف پتانسیل الکتریکی وجود دارد این اختلاف پتانسیل الکتریکی به دو صورت مختلف مشاهده می شود پتانسیل آرامش و پتانسیل عمل.

پتانسیل آرامش

زمانی که نورون در حال فعالیت عصبی نیست گفته می شود که آن نورون در حال استراحت یا آرامش قرار دارد اختلاف پتانسیل الکتریکی بین دوسوی غشا در این حالت پتانسیل آرامش نام دارد.

مکانیسم پتانسیل آرامش:

پژوهشگران در غشای سلول ها پروتئینی به نام پمپ سدیم- پتاسیم یافته اند. ای پروتئین با مصرف انرژی(ATP) یون های سدیم را به خارج و یون های پتاسیم را به داخل سلول می راند و سبب می شود غلظت یون سدیم همواره در سلول بالاتر از داخل سلول باشد و غلظت یون پتاسیم در داخل سلول بیشتر از غلظت آن در خارج باشد.

پتاسیم عمل

عبارت است از تغییر ناگهانی و شدید اختلاف پتانسیل بین دو سوی غشا طی تغییر در زمان بسیار کوتاهی پتانسیل داخل غشا نسبت به خارج آن مثبت تر می شود و بلافاصله به حالت اول خود بر می گردد.

ارتباط نورون ها با یکدیگر و با سلول های غیر عصبی

محلی که در آن یک نورون با سلول دیگر ارتباط برقرار می کند سینایس می نامند.

در یک سینایس نورون انتقال دهنده نورون پیش سینایی و سلول دریافت کننده را سلول پس سینایی خوانده می شود.

اثر مواد مضر بر دستگاه عصبی مرکزی

موادی که عملکرد دستگاه عصبی مرکزی را تغییر می دهند مواد روان گردان نامیده می شوند. الکل، نیکوتین، کوکائین و هروئین مثال هایی از این مواد هستند که اعتیاد به آن هامشکل بزرگ بعضی از جوامع امروزی است. همچنین که در قهوه یا نوشابه ها یافت می شود از جمله مواد روان گردان است همه این مواد میتوانند باعث وابستگی روانی مصرف کننده شوند و بیش تر آن ها موجب وابستگی جسمی نیز می شوند.

اعتیاد چیست؟

مواد مخدر عملکرد نورون ها را تغییر می دهند: اعتیاد پاسخ فیزیولوژیکی است که مصرف مکرر مواد مخدر باعث آن می شود اعتیاد عملکرد طبیعی نورون ها و سینایس ها را تغییر می دهد.

اعتیاد به نیکوتین

نیکوتین ماده ای اعتیاد آور است که در برگ گیاه توتون و تنباکو یافت می شود این ماده بسیار سمی است و سریعا وارد جریان خون می شود حدوده 60 میلی گرم از نیکوتین برای انسان کشنده و مرگ آور است.

ساختار وکار دستگاه عصبی

اعصاب محیطی سه نوع اند:

اعصاب حسی که پیام عصبی را از اندام ها به مغز می برند اعصاب حرکتی که پیام عصبی را از مغز و نخاع به ماهیچه ها یا غده ها می برند اعصاب مختلط مجموعه ای از تارهای عصبی و حرکت هستند.

مغز:

مغز که مرکز اصلی پردازش اطلاعات در بدن است حدود 100 میلیارد نورون دارد به طور متوسط وزن مغز یک فرد بالغ 5/1 کیلوگرم است افکار،عواطف،رفتار، ادراک، احساس و حافظه بر عهده­ی مغز است. هم اکنون که این متن را میخوانیدمغز شما در حال درک و پردازش اطلاعات دریافتی و یادگیری است مغز شامل چند بخش است: مخ،مخچه،و ساقه مغز از آن جمله اند.

مخ: مُخ بزرگترین بخش مغز است و توانایی یادگیری، حافظه، ادراک، و عملکرد هوشمندانه را دارد.

مخ دارای یک لایه­ی چین‌خورده با برآمدگی‌ها و شیارهای بسیار در بخش خارجی مخ وجود دارد که قشر مخ نامیده می‌شود. شیاری عمیق و طولانی در وسط مخ قرار دارد که آن را به دو نیم‌کرهٔ چپ و راست تقسیم می‌کند. نیم‌کره‌های مخ توسط جسم پینه‌ای که دسته‌ای از تارهای عصبی هستند به یکدیگر مرتبط می‌شوندمعمولا نیمکرهٔ چپ مخ اطلاعات حسی را از سمت راست بدن دریافت و حرکات آن بخش را کنترل می‌کند و برعکس نیم‌کرهٔ راست، اطلاعات حسی را از سمت چپ بدن دریافت و حرکات آن بخش را کنترل می‌کند. علاوه بر آن هر یک از نیمکره هاکارهای مخصوص به خود را دارندبیشتر پردازش اطلاعات حسی و حرکتی در قشر خاکستری مخ انجام می شود که لایه خارجی چین خورده و نازک مخ است. چین خوردگی های قشر مخ باعث افزایش سطح این ناحیه شده است در عین حال این امکان را به وجود آورده است که مغز درون جمجمه جا بگیرد.

مخچه:

در پشت ساقه مغز قرار دارد و از دونیمکره که در وسط آنها بخشی به نام کرمینه قرار دارد تشکیل شده است. این اندام مهمترین مرکز هماهنگی و یادگیری حرکات لازم برای تنظیم حالت بدن و تعادل است وبرای انجام اعمال اطلاعاتی را از ماهیچه ها،مفصل ها، پوست، چشم ها و گوش ها دریافت می کند بعلاوه بخش هایی از مغز و نخاع که مربوط به حرکات بدن هستندپیام هایی را به مخچه ارسال می کنند وقتی راه می رویم مخچه با پیش بینی وضعیت بدن در لحظه های بعد پیام هایی را برای مغز و نخاع می فرستد و موجب تصحیح و یا تغییر حرکت بدن می شود به این ترتیب ما بدون برخورد به موانع راه خود را ادامه می دهیم. صدمه به مخچه باعث می شود که فرد هنگام راه رفتن تلوتلو بخورد و اعمال خود را به طور غیر ماهرانه انجام دهد. این فرد توانایی انجام حرکات دقیق را ندارد و نمیتواند یک خط مستقیم رسم کند.

ساقه مغز:

در قسمت پایینی مغز قرار دارد و متشکل از بخش هایی است که از یک سو به نخاع منتهی می شوند و از سوی دیگر، به نیمکره مخ و مخچه منتهی می شوند. ساقه مغز شامل مغز میانی، پل و بصل النخاع است. این ساختارها که اطلاعات را درون دستگاه عصبی مرکزی انتقال می دهند، نقش مهمی در تنظیم فعالیت های بدن برعهده دارند در بالای ساقه مغز مرکز مهم تقویت و انتقال پیام های عصبی وجود دارد که اطلاعاتبین بخش های مختلف مغز رد وبدل می کنند از جمله این مراکز تالاموس است که در پردازش اطلاعات حسی نقش مهمی دارد اطلاعات حسی از اغلب نقاط بدن در تالاموس گرد هم می آیند تقویت می شوند و به بخش های مربوطه  در مقشر مخ فرستاده میشوند

/ 0 نظر / 23 بازدید